BLOG

Yağlı Tip Trafolarda Otomatik Yangın Algılama ve Söndürme Sistemi Neden Zorunludur?

Yağlı tip trafolar, enerji dağıtımının en kritik ama aynı zamanda en yüksek yangın riski taşıyan bileşenlerinden biridir. İçlerinde bulunan mineral yağ veya sentetik ester, hem izolasyon hem soğutma görevi görür; ancak bir iç arıza, arklanma ya da aşırı ısınma durumunda bu yağ kolayca tutuşabilir ve saniyeler içinde kontrolden çıkan bir yangına dönüşebilir. Bu nedenle yağlı tip trafo barındıran tesislerde otomatik yangın algılama ve söndürme sistemi kurulması, birçok mevzuat ve teknik şartname kapsamında zorunlu tutulmaktadır.

Yağlı Tip Trafolarda Yangın Riski Neden Bu Kadar Yüksek?

Trafo yağı yüksek sıcaklıkta buharlaşarak yanıcı gaz karışımı oluşturur. İç arıza anında oluşan ark, hem yağı tutuşturabilir hem de trafo gövdesinde basınç birikimine, hatta patlamaya yol açabilir. Kapalı bir trafo odasında başlayan bir yangın; dakikalar içinde komşu hücrelere, kablo galerilerine ve bina yapısına sıçrayabilir. Klasik duman dedektörleri ve el tipi söndürücüler bu hızda büyüyen bir yangına müdahalede yetersiz kalır — insan müdahalesi genellikle zaten çok geç kalır.

Mevzuat Açısından Durum

Türkiye'de bina ve tesislerde yangından korunmaya ilişkin temel düzenleme olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, trafo ve jeneratör dairelerini yüksek riskli mahaller arasında sınıflandırır ve bu mahaller için özel yapısal ve söndürme önlemleri öngörür. Yağ miktarı ve trafo gücüne bağlı olarak, bu mahallerde otomatik algılama ve otomatik söndürme sistemi kurulması talep edilmektedir.

Buna ek olarak:

• Dağıtım şirketleri ve TEDAŞ tip teknik şartnameleri, trafo merkezi ve trafo odalarının yangın güvenliği donanımını ayrıntılı biçimde tarif eder.
• Uluslararası iyi uygulama rehberleri (örneğin güç santralleri ve yüksek gerilim tesisleri için hazırlanmış NFPA 850 gibi kaynaklar, IEC 61936-1 gibi elektrik tesis standartları) yağlı trafolar için sabit söndürme sistemini önerir veya şart koşar.
• Sigorta şirketleri, özellikle endüstriyel tesislerde poliçe kapsamı ve prim koşulu olarak otomatik söndürme sistemi talep edebilir; sistemsiz tesislerde hasar sonrası tazminat süreçleri ciddi şekilde etkilenebilir.

Not: Yönetmelik madde numaraları ve yağ/güç eşik değerleri zaman içinde güncellenebilir. Projelendirme aşamasında ilgili yönetmeliğin güncel resmi metnine ve bağlı bulunduğunuz dağıtım şirketinin teknik şartnamesine başvurmanız önerilir.

Hangi Trafolar Bu Kapsama Girer?

• İç mekanda (kapalı trafo odası/hücresi) veya bina bitişiğinde konumlanan yağlı tip trafolar
• Belirli bir gücün üzerindeki (kVA) dağıtım ve güç trafoları
• Hastane, OSB, alışveriş merkezi, veri merkezi, enerji santrali, fabrika gibi kesintisiz enerji ihtiyacı olan veya yoğun insan bulunan tesislerdeki trafo odaları
• Kuru tip trafolara kıyasla, yağ içeriği nedeniyle yağlı tip trafolar bu zorunluluğun asıl odağındadır

Sistem Kurulmazsa Ne Olur?

Otomatik algılama/söndürme sistemi eksikliği; yapı kullanma izni ve itfaiye raporu süreçlerinde ruhsat engeline, denetimlerde uygunsuzluk tespitine, sigorta talebinin reddedilmesine ve en kötü senaryoda can kaybı, uzun süreli enerji kesintisi ile yüksek maddi hasara yol açabilir. Trafo yangınları genellikle saatler süren üretim/hizmet kesintisi ve maliyetli onarım süreçleri anlamına gelir.

Sistemin Temel Bileşenleri

Bir otomatik algılama ve söndürme sistemi genel olarak şu bileşenlerden oluşur: ısı/alev/duman dedektörleri, söndürme kontrol paneli ve söndürücü ajanı boşaltan üreteçler/nozullar. Sistemin çalışma prensibi, kullanılan standartlar ve sertifikasyon şartları hakkında detaylı bilgiyi Potasyum Esaslı Aerosol Gazlı Yangın Söndürme Sistemi Nedir? ve Teknik Şartname Hangi Standartlara Dayanmaktadır? sayfalarımızda bulabilirsiniz.

Yağlı Tip Trafolar İçin Alas Fire Çözümü

Alas Fire'ın potasyum esaslı, aerosol gazlı otomatik yangın algılama ve söndürme sistemi; elektriksel olarak iletken olmayan söndürme ajanı, kompakt üreteç boyutu ve trafo hücresi gibi dar/kapalı hacimlere uygun tasarımıyla yağlı tip trafo odaları için tercih edilen çözümlerden biridir. Kamu ve özel sektör projelerinde kullanılabilecek tam teknik şartname metnine buradan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yağlı tip trafolarda otomatik söndürme sistemi yasal olarak zorunlu mu?
Yürürlükteki yangından korunma mevzuatı ve ilgili teknik şartnameler, belirli güç ve konum koşullarını sağlayan yağlı tip trafo mahalleri için otomatik algılama ve söndürme sistemini şart koşmaktadır. Kesin kapsam, projenin bağlı olduğu yönetmelik ve dağıtım şirketi şartnamesine göre değişebilir.

Kuru tip trafolarda da bu sistem gerekir mi?
Kuru tip trafolarda yanıcı yağ bulunmadığı için risk seviyesi farklıdır; ancak proje büyüklüğüne, mahalin kullanım amacına ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre otomatik algılama sistemi yine de talep edilebilir.

Su bazlı söndürme sistemleri trafo yangınlarında kullanılabilir mi?
Enerjili elektrik ekipmanı ve yanıcı yağ bir arada olduğunda su bazlı sistemler elektrik çarpması riskini artırabilir ve yağın yayılmasına neden olabilir. Bu nedenle trafo odalarında iletken olmayan, temiz ajanlı sistemler tercih edilir.

Sistem projenin hangi aşamasında planlanmalı?
Otomatik algılama/söndürme sisteminin, trafo odası mimari ve mekanik projesiyle birlikte en baştan planlanması; hem maliyet hem de uygulama açısından en verimli yaklaşımdır.